မြန်မာ့သမိုင်းတွင် သာမန်ပြည်သူတို့၏ နေ့စဉ်လူနေမှု၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် လူမှုဓလေ့ဆိုင်ရာ ပြည်တွင်းမှတ်တမ်းများ ရှားပါးခဲ့ပါသည်။ ဤစာစုသည် ရှေးခေတ်မြန်မာပြည်သို့ ကိုယ်တိုင်ရောက်ရှိခဲ့ကြသော နိုင်ငံခြားသား ခရီးသွား၊ သံတမန်နှင့် ကုန်သည်တို့၏ မျက်မြင်မှတ်တမ်းများကို ပြည်သူများ လွယ်ကူစွာ လေ့လာနိုင်စေရန် စုစည်းတင်ပြထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
Translation of an Inscription in the Burmese Language at Bodh Gaya (1296)
၁၂၉၆ ခုနှစ် ပုဂံခေတ်နှောင်းကာလ ဗုဒ္ဓဂယာ မဟာဗောဓိစေတီတော်ကြီး ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုဆိုင်ရာ မြန်မာကျောက်စာကို အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့ ပထမဆုံးအကြိမ် ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သော မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။
The Travels of Marco Polo in Mien and Bangala (1298)
ကူဗလိုင်ခန်၏ တပ်များနှင့် ပုဂံဘုရင် နရသီဟပတေ့တို့ တိုက်ခိုက်ခဲ့သော ငဆောင်ချမ်းတိုက်ပွဲ၊ ဆင်တပ်များအကြောင်းနှင့် ရွှေထီးငွေထီးဆောင်း ပုဂံစေတီပုထိုးများအကြောင်းကို အီတလီခရီးသည် မာကိုပိုလို၏ အမြင်ဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
Early Fifteenth Century Travels in the East - Nicolò de' Conti (c. 1430)
၁၅ ရာစု အင်းဝမြို့တော်နှင့် ပဲခူးပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သော ပထမဆုံး ဥရောပသား ကုန်သည် နီကိုလို ဒီ ကွန်တီ၏ မျက်မြင်တွေ့ကြုံချက်များ၊ ဆင်ဖမ်းပွဲများနှင့် ဒေသခံတို့၏ နေထိုင်မှုဓလေ့များ။
The Voyage Beyond the Three Seas - Afanasy Nikitin (c. 1470)
ရုရှားကုန်သည် အာဖာနာစီ နီကီတင် ၏ အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ခရီးစဉ်အတွင်း ပဲခူးပြည်၏ ပတ္တမြားကျောက်မျက် ထွက်ရှိမှုနှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ကုန်သွယ်ရေး အခြေအနေများ။
Account of the Journey to Pegu - Hieronimo di Santo Stefano (1496)
ဂျီနိုအာကုန်သည် စတီဖာနို ပဲခူးဘုရင့်ထံ ပိုးထည်များ ရောင်းချခဲ့ရပုံ၊ ငွေကြေးရရှိရန် နှစ်နှစ်ခွဲကြာ စောင့်ဆိုင်းခဲ့ရပုံနှင့် ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်ရေး အခက်အခဲများ။
The Itinerary of Ludovico di Varthema (1505)
ပဲခူးဘုရင့် ရွှေနန်းတော်၊ အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော ပတ္တမြားကျောက်မျက်များနှင့် ဆင်ဖြူတော်ကို ရွှေဖလားဖြင့် အစာကျွေးမွေးသော တော်ဝင်အခမ်းအနားများအကြောင်း မျက်မြင်ဖော်ပြချက်။
Extracts of Master Cesare Frederike his Eighteen Yeeres Indian Voyage (1569)
ဆင်ဖြူများရှင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး လက်ထက် ဟံသာဝတီနေပြည်တော်၏ ကြီးကျယ်ခမ်းနားမှု၊ ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်သစ်၊ ဆင်ဖြူတော်လေးစီး၊ တရားစီရင်ရေးနှင့် ကုန်စည်ဒိုင်များအကြောင်း အပြည့်စုံဆုံး မှတ်တမ်း။
Voyage to Pegu - Gasparo Balbi (1583)
ဗင်းနစ်ကျောက်မျက်ကုန်သည် ဘာလ်ဘီ သည် ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီး (Dagon) ကို ဥရောပသားတို့အနက် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး၊ နန္ဒဘုရင်ထံ ဝင်ရောက်ခစား၍ မြနှင့်ပတ္တမြားများ ရောင်းချခဲ့ရပုံကို ဖော်ပြထားသည်။
The Voyage of Ralph Fitch to Pegu and Ava (1586)
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိခဲ့သော အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရဗ်ဖ် ဖစ်ခ် ၏ မှတ်တမ်း။ ရွှေတိဂုံစေတီတော်၊ ရဟန်းသံဃာတော်များ (Talapoins)၊ ပဲခူးနန်းတော်ကြီးနှင့် မြန်မာ့ကုန်သွယ်ရေး အလားအလာများကို စနစ်တကျ ရေးသားခဲ့သည်။
Account of the Kingdome of Pegue - Henri de Feynes de Monsart (1608)
တရုတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သော ပထမဆုံး ပြင်သစ်လူမျိုး ဟင်နရီ ဒီ ဖေန်း သည် ၁၆၀၈ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးနိုင်ငံတော်ကြီး စစ်ဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးယိုယွင်းပြီးနောက် အခြေအနေ၊ ယိုးဒယားနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား ဆက်ဆံရေး၊ ဆင်ဖြူတော် ကိုးကွယ်မှုနှင့် သစ်စေး/လောဗန် ကုန်သွယ်မှုများကို မျက်မြင်မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
A New Account of the East Indies: Pegu and Siam - Alexander Hamilton (1718)
စကော့လူမျိုး သင်္ဘောကပ္ပတိန် ဟင်မီလ်တန် ၏ သန်လျင်ဆိပ်ကမ်း၊ ပဲခူးပြည်တွင်း ကုန်သွယ်ရေး၊ ကျွန်းသစ်ဖြင့် သမုဒ္ဒရာကူး သင်္ဘောတည်ဆောက်မှု၊ အခွန်စည်းကြပ်မှုနှင့် ၁၈ ရာစု မြန်မာ့လူမှုဓလေ့များအကြောင်း အသေးစိတ် မှတ်တမ်း။
Journal of an Embassy to the Court of Ava (1826–1827) - John Crawfurd
ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်အပြီး ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ခံချုပ်၏ သံတမန်အဖြစ် အင်းဝနေပြည်တော်သို့ သွားရောက်ခဲ့သော ဂျွန် ကရောဖတ်၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်း အပြည့်အစုံ ဖြစ်သည်။ ဘကြီးတော်မင်းတရားကြီးနှင့် တွေ့ဆုံခြင်း၊ နန်းတွင်းဓလေ့များ၊ ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုခြင်း၊ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် မြို့ရွာများ၊ ရေနံတွင်းများနှင့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
