1496 ခုနှစ်·၁၅ ရာစု (ဟံသာဝတီခေတ်)·အီတလီ (ဂျီနိုအာ)·⏱️ ~7 မိနစ် ဖတ်ရှုချိန်

ပဲခူးသို့ ခရီးစဉ်မှတ်တမ်း - ဆန်တို စတီဖာနို

Account of the Journey to Pegu - Hieronimo di Santo Stefano (1496)

မှတ်တမ်းတင်သူ:ဟီရိုနီမို ဒီ ဆန်တို စတီဖာနို (Hieronimo di Santo Stefano)(Hieronimo di Santo Stefano of Genoa)· ဇာတိ: ဂျီနိုအာမြို့၊ အီတလီ

ရောက်ရှိခဲ့သော ဒေသများ:ပဲခူး (Pegu) · မုတ္တမ (Martaban)

Source: SOAS Bulletin of Burma Research, Vol. 2, No. 2 (Autumn 2004)

p.1Account of the Journey of Hieronimo di Santo Stefano, a Genovese (1495–1496)

p.1Hieronimo di Santo Stefano of Genoa · English of R. H. Major, 1857

p.1At Pegu 1495–96 · written as a letter to Messer Giovan Jacobo Mainer

p.1Translated from SOAS Bulletin of Burma Research, Vol. 2, No. 2 (Autumn 2004), ISSN 1479-8484, p. 118

p.1Original: 1496_SantoStefano_Journey-to-Pegu.pdf, 1 p.

မြန်မာဘာသာပြန်

p.1ဤစာတမ်းသည် ဘာသာပြန်ဖြစ်သည်။ မူရင်းစာသားမဟုတ်ပါ။ ခေတ်သစ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်မှတစ်ဆင့် ပြန်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ နေရာဒေသအမည်များကို ခေတ်သစ် မြန်မာအသုံးဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး မူရင်းစာလုံးပေါင်းကို လိုအပ်ရာတွင် ကွင်းစကွင်းပိတ်ဖြင့် ထည့်သွင်းထားသည်။ မူရင်းစာသားအတွက် ORIG စာတမ်း သို့မဟုတ် PDF ကို ကြည့်ပါ။

p.1ကဲ့သို့သော စာမျက်နှာအမှတ်များသည် မူရင်း PDF ၏ စာမျက်နှာနှင့် ကိုက်ညီသည်။

p.1ACCOUNT OF THE JOURNEY OF HIERONIMO DI

p.1SANTO STEFANO, A GENOVESE (1495-1496)

p.1*Hieronimo di Santo Stefano of Genoa*

p.1*Translated by R. H. Major*

p.1**ကျွန်ုပ်တို့သည် [ကိုရိုမန်ဒဲလ်မှ] အခြားသင်္ဘောတစ်စင်းဖြင့် ထွက်ခွာခဲ့ပြီး […] နှစ်ဆယ်ရက်အကြာတွင် ပဲခူးဟုခေါ်သော မြို့ကြီးတစ်မြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဤဒေသကို အောက်အိန္ဒိယဟု ခေါ်သည်။ ထိုတွင် အရှင်သခင်ကြီးတစ်ဦး ရှိပြီး ဆင်တစ်သောင်းကျော် ပိုင်ဆိုင်ကာ နှစ်စဉ် ငါးရာစီ မွေးမြူသည်။ ဤပြည်သည် ‘အင်းဝ’ ဟုခေါ်သော အခြားပြည်တစ်ခုမှ ကုန်းလမ်းခရီး တစ်ဆယ့်ငါးရက် ကွာဝေးပြီး ထိုအင်းဝတွင် ပတ္တမြားနှင့် အခြားအဖိုးတန် ကျောက်မျက်များစွာ ထွက်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ ထိုအရပ်သို့ သွားလိုခဲ့သော်လည်း ထိုစဉ်က ပြည့်ရှင်မင်း နှစ်ပါး စစ်ဖြစ်နေသဖြင့် တစ်ဖက်မှ တစ်ဖက်သို့ မည်သူမျှ သွားခွင့် မရခဲ့ချေ။ ထို့ကြောင့် ပဲခူးမြို့တွင် ကျွန်ုပ်တို့၌ ရှိသော ကုန်ပစ္စည်းများကို မလွှဲမရှောင်သာ ရောင်းချခဲ့ရသည်။ ထိုကုန်ပစ္စည်းများမှာ မြို့၏ အရှင်သခင်တစ်ဦးတည်းသာ ဝယ်ယူနိုင်သည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ သူသည် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သူကဲ့သို့ပင် ရုပ်တုကိုးကွယ်သူ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူ့ထံသို့ပင် ရောင်းချခဲ့သည်။ ဈေးနှုန်းမှာ ဒူးကတ် နှစ်ထောင် ဖြစ်သည်။ ငွေကို ရယူလိုသော်လည်း အထက်ပါစစ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရှုပ်ထွေးမှုနှင့် ကြံစည်မှုများကြောင့် ထိုအရပ်တွင် တစ်နှစ်ခွဲ နေခဲ့ရပြီး ထိုကာလတစ်လျှောက် ထိုအရှင်သခင်၏ အိမ်တော်သို့ နေ့စဉ် သွားရောက် တောင်းဆိုခဲ့ရသည်။ ^[1]

p.1ကျွန်ုပ်တို့သည် ဤသို့ အအေးဒဏ်၊ အပူဒဏ်နှင့် ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုများစွာကို ခံစားနေရစဉ် ခန္ဓာကိုယ် အားနည်းသူဖြစ်ပြီး ဤဆင်းရဲဒုက္ခများနှင့်အတူ ကြာမြင့်စွာ ခံစားခဲ့ရသော ရောဂါဟောင်းတစ်ခုကြောင့် အလွန်အားကုန်ခမ်းနေသည့် ‘မက်ဆာ ဟီရိုနီမို အဒေါ်နို’ သည် […] ကျွန်ုပ်တို့ သခင်ဘုရားထံ ဝိညာဉ်ကို အပ်နှံခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ [၁၄၉၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင်] ဖြစ်သည်။ လပေါင်းများစွာ သူ၏ သေဆုံးမှုကြောင့် ကျွန်ုပ် အလွန် ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ရသည် […] ဂုဏ်သိက္ခာရှိသူအချို့က နှစ်သိမ့်ပေးသဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ဥစ္စာပစ္စည်းများကို ပြန်လည်ရရှိရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ဤကိစ္စတွင် အောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း အခက်အခဲနှင့် ကုန်ကျစရိတ် များစွာ ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် မလက္ကာသို့ သွားရန် သင်္ဘောဖြင့် ရွက်လွှင့်ခဲ့သည်။ […] ^[2]

မှတ်ချက်များ

📝တည်းဖြတ်မှတ်ချက် (Editorial Note)p.1

အောက်ပါမှတ်ချက်များသည် ဤစီမံကိန်း၏ တည်းဖြတ်မှတ်ချက်များ ဖြစ်သည်။ မူရင်းစာရေးသူ၏လည်း မဟုတ်၊ SBBR အယ်ဒီတာ၏လည်း မဟုတ်ပါ။

📝တည်းဖြတ်မှတ်ချက် (Editorial Note)p.1

**^[1]** **p.1 အချက်သုံးချက် ရှိသည်။ ဆင်တစ်သောင်း — မာကိုပိုလိုက ‘မိန်’ ဘုရင်တွင် စစ်ဆင် တစ်သောင်းရှိသည်ဟု ဆိုပြီး ကွန်တီက အင်းဝဘုရင်တွင် တစ်သောင်းရှိသည်ဟု ဆိုကာ ဤတွင် ဆန်တိုစတီဖာနိုက ပဲခူးအရှင်တွင် တစ်သောင်းရှိပြီး နှစ်စဉ် ငါးရာ မွေးမြူသည်ဟု ဆိုသည်။ ရာစုနှစ်နှစ်ခုအတွင်း သက်သေသုံးဦး၊ ပုံသေကိန်းဂဏန်းတစ်ခုတည်း — ၎င်းသည် ‘ရေတွက်၍မရနိုင်အောင်များသည်’ ဟု ဆိုလိုသော စကားပုံစံဖြစ်၍ အရေအတွက် အစစ်အမှန် မဟုတ်ချေ။ ဤစုစည်းမှုရှိ မည်သည့်မှတ်တမ်းကိုမျှ စာရင်းကောက်ချက်အဖြစ် မဖတ်သင့်ပါ။ စစ်ပွဲမှာမူ အမှန်ဖြစ်ပြီး ဤစာပေါ်ပေါက်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းလည်း ထိုစစ်ပွဲကြောင့် သူ ပိတ်မိနေခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည် — သို့သော် ဤမှတ်ချက်၏ ယခင်မူကြမ်းတွင် ဟံသာဝတီနှင့် အင်းဝတို့ ၁၄၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတစ်လျှောက် စစ်ဖြစ်နေခဲ့သည်ဟု ရေးထားခဲ့ရာ ထိုအချက်မှာ မှားယွင်းသည်။ စံပြု ရာဇဝင်အစဉ်အလာအရ ထိုနှစ်များတွင် ဟံသာဝတီနှင့် အင်းဝ စစ်မဖြစ်ခဲ့ကြပါ။ ဆန်တိုစတီဖာနို ရှိနေချိန်၌ ဖြစ်ပွားနေသည့် စစ်မှာ ဗညားရံ (ဒုတိယ) လက်ထက် ဟံသာဝတီနှင့် မင်းကြီးညို လက်ထက် တောင်ငူတို့ကြား တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်သည် — တောင်ငူသည် အင်းဝ၏ အမည်ခံအုပ်စိုးခံဖြစ်ပြီး မြောက်ဘက်သွားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ၁၄၉၂ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူက ဟံသာဝတီနယ်သို့ စမ်းသပ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ၁၄၉၅ ခုနှစ်တွင် ဗညားရံက တောင်ငူမြို့ကိုယ်တိုင်သို့ လက်တုံ့ပြန် ချီတက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မင်းခေါင် (ဒုတိယ) လက်ထက် အင်းဝသည် ပုန်ကန်နေသော ရမည်းသင်းနှင့် မိုးညှင်းမှ ရှမ်းတပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုတို့ဖြင့် အလုပ်များနေခဲ့သည်။ ဤပြင်ဆင်ချက်၏ အဓိကအချက်မှာ ဤသည် — ပဲခူးရှိ နိုင်ငံခြားကုန်သည်တစ်ဦးက ‘ပြည့်ရှင်မင်း နှစ်ပါး’ ဟု ရေးသောအခါ သူ ကြားဖူးမည့် ထီးနန်းနှစ်ခုကို ထင်မြင်ယူဆလိုစိတ် ဖြစ်တတ်သည်။ သူ ဖော်ပြနေသည်မှာ ပိတ်ဆို့ခံထားရသော လမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်၍ စစ်ပွဲတစ်ခု၏ အမည်ကို ပြောနေခြင်း မဟုတ်ပါ။ **ထို့ပြင် ဤတွင် ‘****princes’ ****မှာ ရီနေးဆန့်ခေတ် ဣတလီစကား ‘****principi’ ****ဖြစ်၍ ပြည့်ရှင်မင်းများကို ဆိုလိုသည် — မင်းသားများ မဟုတ်ပါ။** ပဲခူးမှ ကုန်းတွင်း တစ်ဆယ့်ငါးရက်အကွာရှိ ပတ္တမြားနယ်မှာ ဗားသီးမားက ‘ကပ္ပယ်လန်’ သုံးဆယ်ရက်အကွာဟု ကြားခဲ့ပြီး ဖစ်ခ်ျက ‘ကက်ပလန်’ ဟု ကြားခဲ့သည့် ပတ္တမြားနယ်ပင် ဖြစ်သည် — ဤစုစည်းမှုတွင် မည်သူမျှ ထိုအရပ်သို့ မရောက်ခဲ့ကြပါ။

📝တည်းဖြတ်မှတ်ချက် (Editorial Note)p.1

**^[2]** **p.1 ကွင်းစကွင်းပိတ်ဖြင့် ပါသော ခုနှစ်သက္ကရာဇ်မှာ SBBR အယ်ဒီတာက စာ၏ အခြားနေရာမှ ယူ၍ ဖြည့်စွက်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး ဤစာတမ်းကို ထူးခြားစေသည့် အချက်လည်း ဖြစ်သည်။ ကွန်တီသည် ၁၄၂၀ သို့မဟုတ် ၁၄၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အင်းဝ၌ ရှိခဲ့သည် — ပိုဂျီယိုသည် ခုနှစ်သက္ကရာဇ် တစ်ခုမျှ မမှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဘဲ ထိုဆယ်စုနှစ်ကို ခန့်မှန်းယူရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆန်တိုစတီဖာနို၏ ပဲခူးတွင် နေထိုင်မှုကိုမူ သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် သေဆုံးသည့် နေ့ရက်အတိအကျဖြင့် သတ်မှတ်နိုင်သည် — ၁၄၉၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်။ ဤစုစည်းမှုတွင် နေ့ရက်အတိအကျ သိရှိနိုင်သော မြန်မာပြည်၌ ဥရောပသား နေထိုင်မှု အစောဆုံး ဖြစ်သည်။ ‘အဒေါ်နို’ မှာ သူ၏ စီးပွားဖက်ဖြစ်ပြီး နှစ်ဦးသား အီဂျစ်မှစ၍ အတူ ခရီးသွားခဲ့ကြသည်။ အဆုံးပိုင်းရှိ ‘ကျွန်ုပ်တို့၏ ဥစ္စာပစ္စည်းများ’ မှာ ကုန်ပစ္စည်း သိုလှောင်မှု မဟုတ်ပါ — ထိုကုန်များကို ပထမစာပိုဒ်တွင် ရောင်းပြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှာ မပေးရသေးသော ဒူးကတ် နှစ်ထောင်နှင့် အဒေါ်နို ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် မရေရာဖြစ်သွားသည့် သူ၏ လုပ်ငန်းဝေစုတို့ ဖြစ်သည်။ ‘အခက်အခဲနှင့် ကုန်ကျစရိတ် များစွာဖြင့်’ ၎င်းကို ပြန်လည်ရယူခြင်းသည် တစ်နှစ်ခွဲကြာ ကာလ၏ နောက်ဆုံးအခန်း ဖြစ်သည်။ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်မှာ ဂျီနိုအာရှိ တတိယလူတစ်ဦးထံသို့ ကုန်သည်တစ်ဦး ရေးသားသော စာဖြစ်၍ ငွေများ မည်သို့ဖြစ်သွားသည်ကို ရှင်းပြရန် ရေးထားခြင်း ဖြစ်သည် — ထို့ကြောင့်ပင် ဆင်များအတွက် ဝါကျတစ်ကြောင်းသာ ရ၍ တစ်နှစ်ခွဲကြာ တောင်းဆိုခဲ့ရမှုအတွက် ဝါကျသုံးကြောင်း ရရှိခြင်း ဖြစ်သည်။

ဤစာတမ်းအကြောင်း

မူရင်း PDF — 1496_SantoStefano_Journey-to-Pegu.pdf (၁ မျက်နှာ)၊ SOAS Bulletin of Burma Research ၂.၂၊ ၂၀၀၄ ဆောင်းရာသီ၊ စာမျက်နှာ ၁၁၈။

ဤသည်မှာ ကုန်သည်တစ်ဦး၏ စာဖြစ်၍ ခရီးသွားစာအုပ် မဟုတ်ပါ။ ဂျီနိုအာမြို့သား ဟီရိုနီမို ဒီ ဆန်တိုစတီဖာနိုသည် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ဟီရိုနီမို အဒေါ်နိုနှင့်အတူ ပဲခူးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အခြားမည်သူမျှ မဝယ်နိုင်သဖြင့် ကုန်ပစ္စည်းများကို ဘုရင်ထံသာ ရောင်းချခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် စစ်ကြောင့် မြောက်ဘက်သွားလမ်း ပိတ်နေစဉ် ငွေရရန် စောင့်ဆိုင်းရင်း တစ်နှစ်ခွဲ ပိတ်မိနေခဲ့သည်။ ထိုစစ်မှာ ဤစာတမ်းများ၏ ယခင်မူကြမ်းတွင် ရေးထားသကဲ့သို့ ပဲခူးနှင့် အင်းဝ စစ်မဟုတ်ဘဲ ၁၄၉၂–၉၅ ခုနှစ်များအတွင်း ဟံသာဝတီနှင့် တောင်ငူတို့ကြား တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်သည်။ မှတ်ချက် ၁ ကို ကြည့်ပါ။ အဒေါ်နိုသည် ၁၄၉၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ပဲခူး၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဤစာကို ဂျီနိုအာရှိ မက်ဆာ ဂျိုဗန် ဂျာကိုဘို မိုင်နာထံ ရေးသားခဲ့ပြီး ရည်ရွယ်ချက်မှာ ငွေများ မည်သို့ဖြစ်သွားသည်ကို ရှင်းပြရန် ဖြစ်သည် — ထို့ကြောင့်ပင် ဆင်တစ်သောင်းအတွက် ဝါကျတစ်ကြောင်းသာ ရ၍ တစ်နှစ်ခွဲကြာ တောင်းဆိုခဲ့ရမှုအတွက် ဝါကျသုံးကြောင်း ရရှိခြင်း ဖြစ်သည်။

ဤစုစည်းမှုအတွက် တန်ဖိုးရှိသည်မှာ ခုနှစ်သက္ကရာဇ် ဖြစ်သည်။ ကွန်တီသည် ၁၄၂၀ သို့မဟုတ် ၁၄၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အင်းဝ၌ ရှိခဲ့သော်လည်း ပိုဂျီယိုသည် ခုနှစ်သက္ကရာဇ် တစ်ခုမျှ မမှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဘဲ ထိုဆယ်စုနှစ်ကို ခန့်မှန်းယူရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆန်တိုစတီဖာနို၏ ပဲခူးတွင် နေထိုင်မှုကိုမူ သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ကွယ်လွန်သည့် နေ့ရက်အတိအကျဖြင့် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဤတွင် ထားရှိသည့် မှတ်တမ်းများအနက် နေ့ရက်အတိအကျ သိရှိနိုင်သော မြန်မာပြည်၌ ဥရောပသား နေထိုင်မှု အစောဆုံး ဖြစ်သည်။

အင်္ဂလိပ်စာသားမှာ အာရ်. အိပ်ခ်ျ. မေဂျာ၏ ဘာသာပြန်ဖြစ်ပြီး ‘India in the Fifteenth Century’ (၁၈၅၇) တွင် ပါဝင်သည် — နီကီတင်နှင့် ဂျွန် ဝင်တာ ဂျုန်းစ်၏ ကွန်တီဘာသာပြန်လည်း ပါဝင်သည့် စာအုပ်ပင် ဖြစ်သည်။ ဤစုစည်းမှုရှိ ၁၅ ရာစု စာတမ်းလေးခုအနက် သုံးခုသည် ထိုစာအုပ်တစ်အုပ်တည်းမှ ထွက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

မူရင်းစာသားမှာ အများပိုင် (public domain) ဖြစ်သည်။ SBBR အယ်ဒီတာ၏ မှတ်စုကို စာတမ်းသုံးခုစလုံးမှ ချန်လှပ်ထားသည်။ စာသားအတွင်းရှိ ကွင်းစကွင်းပိတ်များ — [ကိုရိုမန်ဒဲလ်မှ]၊ [၁၄၉၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင်] — မှာ အယ်ဒီတာ၏ ဖြည့်စွက်ချက်များဖြစ်၍ ပုံနှိပ်ထားသည့်အတိုင်း ဖော်ပြထားသည်။

ခေတ်သစ်အင်္ဂလိပ်နှင့် မြန်မာဘာသာပြန်ကို Claude AI က ပြုလုပ်ပြီး မြန်မာစာသားတစ်ခုတည်းကိုသာ ပေးထားသည့် သီးခြားလွတ်လပ်သော ပြန်လှန်ဘာသာပြန် စစ်ဆေးမှုတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အမှားသုံးချက် ပြင်ဆင်ခဲ့ရပြီး ထိုအထဲတွင် ဤစုစည်းမှုရှိ အခြားစာတမ်းတိုင်းက ‘ရုပ်တုကိုးကွယ်သူ’ ဟု ပြန်ဆိုသည့် ‘idolater’ ကို အခြားစကားလုံးဖြင့် ပြန်ဆိုမိခြင်း ပါဝင်သည်။

မြန်မာဘာသာပြန်ကို မြန်မာစကားပြောရင်းနှီးသူတစ်ဦးက မစစ်ဆေးရသေးပါ။ ကောင်းမွန်သော မူကြမ်းအဖြစ်သာ သဘောထားပါ။

ပို့စ်တင်သည့်ရက် — 2026-08-28