1470 ခုနှစ်·၁၅ ရာစု (ဟံသာဝတီခေတ်)·ရုရှား·⏱️ ~4 မိနစ် ဖတ်ရှုချိန်

ပင်လယ်သုံးစင်းကို ဖြတ်သန်းခြင်း - အာဖာနာစီ နီကီတင်

The Voyage Beyond the Three Seas - Afanasy Nikitin (c. 1470)

ပင်လယ်သုံးစင်းကို ဖြတ်သန်းခြင်း - အာဖာနာစီ နီကီတင် (1470)

မှတ်တမ်းတင်သူ:အာဖာနာစီ နီကီတင် (Afanasy Nikitin)(Afanasy Nikitin of Tver)· ဇာတိ: ဗာမြို့၊ ရုရှား

ရောက်ရှိခဲ့သော ဒေသများ:ပဲခူး (Pegu) · အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ

Source: SOAS Bulletin of Burma Research, Vol. 2, No. 2 (Autumn 2004)

p.1Brief Extract from the Travels of Athanasius Nikitin, a Native of Twer

p.1Afanasy Nikitin of Tver · English of Count Wielhorsky, in R. H. Major's India in the Fifteenth Century, 1857

p.1Travelled 1466–72 · the Burma material is hearsay, collected in Indian ports

p.1Translated from SOAS Bulletin of Burma Research, Vol. 2, No. 2 (Autumn 2004), ISSN 1479-8484, p. 160

p.1Original: 1470c_Nikitin_Voyage-Beyond-Three-Seas-Burma-Extract.pdf, 1 p.

မြန်မာဘာသာပြန်

p.1ဤစာတမ်းသည် ဘာသာပြန်ဖြစ်သည်။ မူရင်းစာသားမဟုတ်ပါ။ ခေတ်သစ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်မှတစ်ဆင့် ပြန်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ နေရာဒေသအမည်များကို ခေတ်သစ် မြန်မာအသုံးဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး မူရင်းစာလုံးပေါင်းကို လိုအပ်ရာတွင် ကွင်းစကွင်းပိတ်ဖြင့် ထည့်သွင်းထားသည်။ မူရင်းစာသားအတွက် ORIG စာတမ်း သို့မဟုတ် PDF ကို ကြည့်ပါ။

p.1ကဲ့သို့သော စာမျက်နှာအမှတ်များသည် မူရင်း PDF ၏ စာမျက်နှာနှင့် ကိုက်ညီသည်။

p.1BRIEF EXTRACT FROM THE TRAVELS OF

p.1ATHANASIUS NIKITIN, A NATIVE OF TWER

p.1*Athanasius Nikitin of Tver*

p.1*Translated by Count Wielhorsky*

p.1**‘ဒါဘူးလ်’ သည် ဟိန္ဒူစတန်တွင် မွတ်စလင်တို့ ပိုင်ဆိုင်သော နောက်ဆုံးဆိပ်ကမ်း ဖြစ်သည်။ ထိုမှ ‘ကိုလီကော့’ [ကာလီကတ်] သို့ နှစ်ဆယ့်ငါးရက် ခရီးသွားရသည်။ ကာလီကတ်မှ ‘ဇေးလန်’ [သီဟိုဠ်] သို့ တစ်ဆယ့်ငါးရက်၊ ‘ဇေးလန်’ မှ ‘ရှီဘိုင်’ သို့ တစ်လ၊ ‘ရှီဘိုင်’ မှ ပဲခူးသို့ နှစ်ဆယ်ရက်၊ ပဲခူးမှ ‘ချိန်နာ’ [China] နှင့် ‘မာချိန်း’ [Macheen] သို့ တစ်လ — ဤအားလုံးမှာ ပင်လယ်ခရီးဖြင့် ဖြစ်သည်။ […] ^[1]

p.1ပဲခူးသည် သေးငယ်သော ဆိပ်ကမ်း မဟုတ်ချေ။ အဓိကအားဖြင့် အိန္ဒိယ ‘ဒါဝေရှ်’ များ နေထိုင်ကြသည်။ ထိုအရပ်မှ ထွက်သော ကုန်ပစ္စည်းများမှာ ‘မာနိက်’၊ ‘ယာကရုတ်’ နှင့် ‘ကီရ်ပုက်’ တို့ဖြစ်ပြီး ထို ‘ဒါဝေရှ်’ များက ရောင်းချကြသည်။ ^[2]

မှတ်ချက်များ

📝တည်းဖြတ်မှတ်ချက် (Editorial Note)p.1

အောက်ပါမှတ်ချက်များသည် ဤစီမံကိန်း၏ တည်းဖြတ်မှတ်ချက်များ ဖြစ်သည်။ မူရင်းစာရေးသူ၏လည်း မဟုတ်၊ SBBR အယ်ဒီတာ၏လည်း မဟုတ်ပါ။

📝တည်းဖြတ်မှတ်ချက် (Editorial Note)p.1

**^[1]** **p.1 နီကီတင်သည် ပဲခူးသို့ တစ်ခါမျှ မရောက်ခဲ့ပါ။ SBBR အယ်ဒီတာက ထိုသို့ အတိအလင်း ဆိုထားပြီး စာသားကလည်း ထင်ရှားစေသည် — ဤသည်မှာ ဆိပ်ကမ်းတစ်ခုတွင် ကုန်သည်တစ်ဦး စုဆောင်းရရှိသော ရေကြောင်းခရီးကြာချိန်စာရင်းဖြစ်၍ ကိုယ်တိုင်သွားခဲ့သော လမ်းကြောင်း မဟုတ်ချေ။ တန်ဖိုးရှိသည်မှာ နောက်ဆုံးစကားလုံးများ ဖြစ်သည်။ ‘ချိန်နာ’ နှင့် ‘မာချိန်း’ မှာ ‘ချင်’ နှင့် ‘မာချင်’ ဖြစ်ပြီး တရုတ်ပြည် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ခေါ်သည့် ပါရှားတို့၏ ပုံသေအတွဲ ဖြစ်သည်။ ‘မာချင်’ သည် ဤစုစည်းမှုရှိ ပိုလိုစာတမ်းတွင် အတည်မပြုနိုင်သေးသော ‘မာစီနို’ ၏ နောက်ကွယ်မှ စကားလုံး ဖြစ်ဖွယ် အလွန်များသည်။ ဂျုန်းစ်က ၎င်းကို ‘Macinus’ ဟုဖတ်၍ ယိုးဒယားဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ သီးခြားလွတ်လပ်သော ရင်းမြစ်နှစ်ခု၊ ရာစုနှစ်နှစ်ခု ကွာခြားလျက် တူညီသော ပါရှားပထဝီအသုံးအနှုန်းကို သုံးနေခြင်း ဖြစ်သည်။ သီဟိုဠ်နှင့် ပဲခူးကြားရှိ ‘ရှီဘိုင်’ ကို ယနေ့တိုင် အတည်မပြုနိုင်သေးပါ။ ‘ဒါဘူးလ်’ မှာ ကွန်ကန်ကမ်းရိုးတန်းရှိ ဒါဘိုးလ် ဖြစ်သည်။

📝တည်းဖြတ်မှတ်ချက် (Editorial Note)p.1

**^[2]** **p.1 စကားလုံး နှစ်ဆယ့်ငါးလုံးသာ ဖြစ်သော်လည်း တစ်လုံးချင်းစီသည် သူ ဖော်ပြနေသော အရပ်အကြောင်းထက် ရေးသားသူအကြောင်းကို ပို၍ ဖော်ပြနေသည်။ ‘ဒါဝေရှ်’ မှာ မွတ်စလင်သူတော်စင်ကို ခေါ်သည့် ဆူဖီစကားလုံး ဖြစ်သည်။ နီကီတင် ကြားသိရသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များအကြောင်းဖြစ်ပြီး သူ့တွင် ၎င်းတို့အတွက် အမျိုးအစားခွဲခြားရန် စကားလုံး မရှိချေ။ ကုန်ပစ္စည်းသုံးမျိုးမှာ အခြားသူများ၏ ဘာသာစကားဖြင့် ခေါ်သော ကျောက်မျက်အမည်များ ဖြစ်သည် — ‘မာနိက်’ မှာ သက္ကတ ‘မာဏိကျ’ (ပတ္တမြား)၊ ‘ယာကရုတ်’ မှာ အာရဘီ ‘ယာကွတ်’ (ပတ္တမြားနှင့် နီလာမျိုးရင်း)၊ ‘ကီရ်ပုက်’ ကို အတည်မပြုနိုင်သေးဘဲ အညံ့ပန်းဆိုင်ရာ စကားလုံး ဖြစ်နိုင်သည်။ ကျောက်မျက်အမည်သုံးလုံးစလုံးကို မြန်မာလို ရေးသားရာတွင် မူရင်း၏ နောက်ဆုံးဗျည်းအတိုင်း သတ်ပုံသုံးထားသည် — ‘-k’ အတွက် ‘က်’၊ ‘-t’ အတွက် ‘တ်’။ ခေတ်သစ်မြန်မာစကားပြောတွင် ထိုသတ်နှစ်မျိုးစလုံးမှာ အသံထွက်တူညီစွာ လည်ချောင်းပိတ်သံသာ ဖြစ်သော်လည်း စာဖတ်သူက မူရင်းစာလုံးပေါင်းသို့ ပြန်ရောက်နိုင်စေရန် ဤသို့ ရေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ တွာဗာ [Tver] မြို့သား ရုရှလူမျိုးတစ်ဦးက မြန်မာ့ကျောက်မျက်များကို သက္ကတနှင့် အာရဘီဘာသာဖြင့် ဖော်ပြနေခြင်းက သူ့အား သတင်းပေးသူများမှာ မည်သူများဖြစ်ကြောင်း အတိအကျ ပြောပြနေသည်။ ဤသည်မှာ မြန်မာပြည်အကြောင်း ရုရှမှတ်တမ်း အစောဆုံးဖြစ်ပြီး လုံးဝ ကြားသိရသည်များသာ ဖြစ်သည်။ မေဂျာ၏ ၁၈၅၇ ခေါင်းစဉ်တွင် သူ၏မြို့ကို ‘Twer’ ဟု ရေးထားပြီး စာရေးသူအမည်တွင် ‘Tver’ ဟု ရေးထားသည်။ တစ်နေရာတည်း ဖြစ်သည် — ရုရှလို Тверь၊ မော်စကိုမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ရှိသည်။ မှတ်တမ်းတင်ထိုက်သော ဆန့်ကျင်ချက်တစ်ခု ရှိသည် — နီကီတင်က ကျောက်မျက်များသည် ပဲခူးမှ ထွက်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း နှစ်ပေါင်းနှစ်ဆယ်ကျော်အကြာတွင် ပဲခူးအတွင်းမှ ရေးသားခဲ့သော ဆန်တိုစတီဖာနိုက ပတ္တမြားနယ်သည် ကုန်းတွင်း တစ်ဆယ့်ငါးရက်အကွာရှိ အင်းဝတွင် ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ နီကီတင်သည် ဆိပ်ကမ်းတစ်ခုက မည်သည့်အရာ ရောင်းသည်ကို ဖော်ပြနေပြီး ဆန်တိုစတီဖာနိုသည် ၎င်း မည်သည့်နေရာမှ လာသည်ကို ဖော်ပြနေခြင်း ဖြစ်သည်။

ဤစာတမ်းအကြောင်း

မူရင်း PDF — 1470c_Nikitin_Voyage-Beyond-Three-Seas-Burma-Extract.pdf (၁ မျက်နှာ)၊ SOAS Bulletin of Burma Research ၂.၂၊ ၂၀၀၄ ဆောင်းရာသီ၊ စာမျက်နှာ ၁၆၀။

တွာဗာ [Tver] မြို့သား ရုရှကုန်သည် အာဖနာစီ နီကီတင်သည် ၁၄၆၆ မှ ၁၄၇၂ ခန့်အတွင်း အိန္ဒိယသို့ ခရီးသွားခဲ့ပြီး ‘ပင်လယ်သုံးခုကို ကျော်လွန်သော ခရီး’ ဟု လူသိများသည့် မှတ်တမ်းကို ရေးသားခဲ့သည် — အိန္ဒိယအကြောင်း ပထမဆုံး ရုရှဖော်ပြချက် ဖြစ်သည်။ သူသည် မြန်မာပြည်သို့ မရောက်ခဲ့ပါ။ SBBR အယ်ဒီတာက သူ၏ ပဲခူးအကြောင်းအရာမှာ နှုတ်ဖြင့် ကြားသိရသည်များဟု အတိအလင်း ဆိုထားပြီး စာသားကလည်း ထိုအတိုင်း ဖြစ်သည် — ရေကြောင်းခရီးကြာချိန်စာရင်းတစ်ခုနှင့် ဆိပ်ကမ်းက မည်သည့်အရာ ရောင်းသည်ဟူသော ဝါကျနှစ်ကြောင်းသာ ဖြစ်သည်။ ထည့်သွင်းရခြင်းမှာ မြန်မာပြည်အကြောင်း ရုရှမှတ်တမ်း အစောဆုံးဖြစ်၍လည်းကောင်း၊ ၎င်း၏ ဝေါဟာရများက သူ့အား သတင်းပေးသူများမှာ မည်သူဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေသောကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။

အင်္ဂလိပ်စာသားမှာ ကောင့် ဗီလ်ဟော်စကီး၏ ဘာသာပြန်ဖြစ်ပြီး အာရ်. အိပ်ခ်ျ. မေဂျာ၏ ‘India in the Fifteenth Century’ (၁၈၅၇) တွင် ပါဝင်သည် — ဆန်တိုစတီဖာနို၏ စာနှင့် ကွန်တီအတွက် ဂျွန် ဝင်တာ ဂျုန်းစ်၏ ဘာသာပြန်လည်း ပါဝင်သည့် စာအုပ်ပင် ဖြစ်သည်။ ဤစုစည်းမှုရှိ ၁၅ ရာစု စာတမ်းလေးခုအနက် သုံးခုသည် ထိုစာအုပ်တစ်အုပ်တည်းမှ ထွက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

မူရင်းစာသားမှာ အများပိုင် (public domain) ဖြစ်သည်။ SBBR အယ်ဒီတာ၏ မှတ်စုကို စာတမ်းသုံးခုစလုံးမှ ချန်လှပ်ထားပြီး ၎င်းတွင် အချက်အလက်တစ်ခု ပါဝင်ပါက — နီကီတင် ပဲခူးသို့ မရောက်ခဲ့ကြောင်း၊ ပဲခူးစာလုံးပေါင်းကို မူကွဲနှစ်မျိုးမှ တစ်မျိုးတည်းအဖြစ် ညှိထားကြောင်း — ဤစီမံကိန်း၏ မှတ်ချက်များတွင် ရင်းမြစ်ဖော်ပြ၍ ပြန်လည်ရေးသားထားသည်။

ခေတ်သစ်အင်္ဂလိပ်နှင့် မြန်မာဘာသာပြန်ကို Claude AI က ပြုလုပ်ပြီး မြန်မာစာသားတစ်ခုတည်းကိုသာ ပေးထားသည့် သီးခြားလွတ်လပ်သော ပြန်လှန်ဘာသာပြန် စစ်ဆေးမှုတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

မြန်မာဘာသာပြန်ကို မြန်မာစကားပြောရင်းနှီးသူတစ်ဦးက မစစ်ဆေးရသေးပါ။ ကောင်းမွန်သော မူကြမ်းအဖြစ်သာ သဘောထားပါ။

ပို့စ်တင်သည့်ရက် — 2026-08-28